الگوریتم پیج‌رنک گوگل چیست؟

پیج‌رنک اولین الگوریتم رتبه‌بندی گوگل است؛ هر لینک ورودی به یک صفحه را مثل یک رأی اعتماد می‌شمرد و صفحاتی که لینک‌های معتبرتری دارند را بالاتر می‌آورد. امروز دیگر تنها عامل رتبه‌بندی نیست و از سال ۲۰۱۶ نمرهٔ عمومی آن (Toolbar PageRank) هم دیگر نمایش داده نمی‌شود، اما همان منطق شمارش و توزیع اعتبار لینک هنوز زیربنای بخش بزرگی از سئوی امروز است.

داستان پیج‌رنک از یک پروژهٔ دانشجویی در دانشگاه استنفورد شروع شد. لری پیج در سال ۱۹۹۶ ابزاری به‌نام BackRub ساخت که به‌جای خواندن متن صفحات، ساختار لینک‌های بین آن‌ها را نقشه‌برداری می‌کرد. او به همراه سرگئی برین این ایده را به یک مقالهٔ دانشگاهی تبدیل کردند: «پیج‌رنک: رتبه‌بندی استنادی برای نظم‌دادن به وب» که در سال ۱۹۹۸ منتشر شد و همان سال، شرکت گوگل هم رسماً تأسیس شد.

ایدهٔ اصلی پیج‌رنک ساده ولی انقلابی بود: هر لینک از یک صفحه به صفحهٔ دیگر را مثل یک رأی اعتماد در نظر بگیر. اما همهٔ رأی‌ها برابر نیستند؛ رأیی که از یک صفحهٔ خودش معتبر (پرلینک) می‌آید، وزن بیشتری دارد. این محاسبه بازگشتی است؛ اعتبار هر صفحه به اعتبار صفحاتی بستگی دارد که به آن لینک داده‌اند، و آن‌ها هم به اعتبار صفحات بالادستشان. طبق توضیح خودِ مقاله، «یک صفحه رتبهٔ بالایی دارد اگر مجموع رتبهٔ لینک‌های ورودی‌اش بالا باشد».

پیش از پیج‌رنک، موتورهای جست‌وجویی مثل آلتاویستا و یاهو عمدتاً بر اساس تراکم کلمهٔ کلیدی در متن صفحه رتبه‌بندی می‌کردند؛ همین موضوع دستکاری نتایج را خیلی ساده کرده بود، چون کافی بود یک عبارت را چند بار در صفحه تکرار کنی. پیج‌رنک برای اولین بار سیگنالی از بیرونِ خودِ صفحه، یعنی نظر بقیهٔ وب دربارهٔ آن صفحه، را وارد رتبه‌بندی کرد و همین تفاوت باعث شد نتایج گوگل در سال‌های اول به‌طرز محسوسی دقیق‌تر از رقبا باشند.

در دسامبر ۲۰۰۰ گوگل نوار ابزار Google Toolbar را عرضه کرد که یک نمرهٔ عمومی از پیج‌رنک هر صفحه (روی مقیاس لگاریتمی صفر تا ده) را مستقیم به کاربر نشان می‌داد. همین نمرهٔ قابل‌مشاهده باعث شد صنعت سئو در دههٔ ۲۰۰۰ وسواس عجیبی روی «گرفتن پیج‌رنک بالا» پیدا کند و بازار خرید و فروش لینک صرفاً برای بالابردن این عدد شکل بگیرد.

همین وسواس، مشکل تازه‌ای هم ساخت: اسپم کامنت. ربات‌ها زیر هر وبلاگ یا فوروم لینک تبلیغاتی می‌گذاشتند تا از پیج‌رنک آن صفحه سهم بگیرند. گوگل، یاهو و مایکروسافت در سال ۲۰۰۵ مشترکاً ویژگی نوفالو را معرفی کردند تا صاحبان سایت بتوانند به یک لینک بگویند اعتبار پیج‌رنک را منتقل نکند، بدون اینکه خودِ لینک را حذف کنند.

با گذر زمان، گوگل صدها سیگنال رتبه‌بندی دیگر اضافه کرد و وزن نسبی پیج‌رنک در فرمول کلی کم شد. Toolbar PageRank عمومی از سال ۲۰۱۳ دیگر به‌روزرسانی نمی‌شد و در آوریل ۲۰۱۶ گوگل رسماً همان ویجت را از نوار ابزار حذف کرد؛ نمرهٔ عمومی از آن پس دیگر برای هیچ صفحه‌ای در دسترس نبود. با این حال، خودِ گوگل هیچ‌وقت نگفت پیج‌رنک به‌عنوان یک سیگنال داخلی از رتبه‌بندی حذف شده؛ فقط نسخهٔ نمایشیِ عمومی‌اش جمع شد.

طبق ویکی‌پدیا، همهٔ پتنت‌های مرتبط با پیج‌رنک تا ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۹ منقضی شده‌اند؛ یعنی امروز از نظر حقوقی هر شرکتی می‌تواند از همان منطق ریاضی پایه در محصول خودش استفاده کند، هرچند پیاده‌سازی دقیق و امروزیِ گوگل همچنان اختصاصی و پنهان باقی مانده است.

طبق مقالهٔ اصلی پیج و برین در ۱۹۹۸: «یک صفحه رتبهٔ بالایی دارد اگر مجموع رتبهٔ لینک‌های ورودی‌اش بالا باشد».

پیج‌رنک قدیمی‌ترین الگوریتم رتبه‌بندی این فهرست است و پایهٔ فکری هر الگوریتمی است که بعدها دربارهٔ لینک صحبت کرد؛ هیل‌تاپ (۲۰۰۳) همان ایده را موضوعی‌تر کرد و پنگوئن (۲۰۱۲) همان ایده را در برابر دستکاری مصنوعی سخت‌گیرتر کرد.

پیج‌رنک هیچ‌وقت نسخه‌های رسمی و نام‌گذاری‌شده مثل پاندا نداشت، اما چند نقطهٔ عطف مسیرش را مشخص می‌کنند:

این سه الگوریتم بیشترین اشتباه‌گرفتگی را دارند چون هر سه دربارهٔ «لینک» صحبت می‌کنند. تفاوت اصلی در این است که هرکدام دقیقاً چه جنبه‌ای از لینک را می‌سنجند:

در اواسط دههٔ ۲۰۰۰، دیده‌شدن نمرهٔ عمومی پیج‌رنک روی Google Toolbar باعث شد اسپمرها ربات‌هایی بسازند که زیر هزاران وبلاگ و فوروم، کامنت بی‌ربط همراه با لینک تبلیغاتی می‌گذاشتند تا سهمی از پیج‌رنک آن صفحات بگیرند. بخش نظرات سایت‌های بزرگ عملاً غیرقابل‌استفاده شده بود. در ژانویهٔ ۲۰۰۵، گوگل به همراه یاهو و مایکروسافت (که آن زمان موتور جست‌وجوی MSN را اداره می‌کرد) مشترکاً ویژگی نوفالو را اعلام کردند؛ صاحبان سایت می‌توانستند به هر لینک بگویند اعتبار پیج‌رنک را منتقل نکند. سیستم‌های مدیریت محتوای بزرگ مثل وردپرس خیلی سریع نوفالوی خودکار را روی لینک کامنت‌ها فعال کردند و همین یک تغییر ساده، انگیزهٔ اقتصادی اصلی پشت اسپم کامنت انبوه را تا حد زیادی از بین برد.